मकवानपुरका किसानलाई रोपाइँको चटारो

फाईल तस्बिर

हेटौंडा । असार लागेसँगै मकवानपुरका खेतबारी हरियालीले ढाकिएका छन्। बिहान सबेरै हिलोमैलो गर्दै गोरु जोत्ने किसान, झरीपछिको घाम नलाग्दासम्म पानीमा खुट्टा डुबाउँदै रोपाइँमा ब्यस्त हुने दृष्यले गाउँका पाटा–पखेरा रोमान्चक देखिन्छ।

वर्षाको समय, खासगरी असार महिना किसानका लागि कृषिमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण र चटारो हुने समय हो। मकवानपुरका मनहरी, भीमफेदी, हेटौंडा उपमहानगरपालिका, मकवानपुरगढी गाउँपालिका, बकैयाँ, बागमती गाउँपालिका आसपासका गाउँहरू, कैलाशदेखि राक्सिराङसम्मका बस्तीहरूमा अहिले रोपाइँको चहलपहल छ।

बिहान सबेरै ‘हा गोरु, हा’ भन्दै हलो जोत्नेदेखि, दिउँसो खेतको आलीमा बाली साउने, साँझसम्म धान रोपेर फर्कनेसम्मका किसानहरूको दिनचर्या अहिले खेतमै सीमित भएको छ। महिलाहरू आँगनबाट घाम झुल्कनासाथ हिलो खेप्न तयार हुन्छन् भने किशोर–किशोरीहरू समेत छुट्टीको समय खेतमै बिताइरहेका छन्।

मकवानपुरगढी गाउँपालिकाकी माया तामाङ भन्छिन्, “यो त हाम्रो चाडजस्तै हो। वर्षको सबैभन्दा मुख्य समय यही हो। धान रोपियो भनेमात्र वर्षभरिको चामल पुग्छ नत्र पुग्दैन।”

धानको बीउ उमार्ने, गोरु जोत्ने, गरो बनाउने, बीउ रोप्ने, मल हाल्ने, झार झार्नेदेखि भकारीमा अन्न थन्क्याउनेसम्मको चक्रको पहिलो खुड्किलो हो—रोपाइँ। यो चटारोको समय हो।

मकवानपुरमा पछिल्लो केही वर्षयता खेती प्रणालीमा यान्त्रिकरण सुरु भए पनि धेरै किसान अहिले पनि परम्परागत तरिकामै खेती गर्दै आएका छन्। विशेष गरी डाँडाकाँडामा बसोबास गर्ने किसानहरू अझै हलो र गोरुमै निर्भर छन्।

यद्यपि हेटौंडा आसपासका समथर क्षेत्रका किसानले ट्र्याक्टर तथा रोपाइँ मेशिनको प्रयोग बढाइरहेका छन्। खेतमा पानी सिचाइका लागि कुलोको साना खोलाहरूको भरपर्दो उपयोग हुँदै आएको छ।

हेटौंडा–१६ का युवा कृषक शिव सापकोटा भन्नुहुन्छ, “हामीले यो वर्ष १० रोपनीमा धान लगायौं। केहीमा रोपाइँ मेशिन प्रयोग गर्‍यौं, तर अधिकांश काम अझै श्रममै भर पर्नेछ। असार लागेपछि खेत छाडेर बस्न पाइँदैन।”

स्थानीय सरकारहरूबाट सिंचाइ तथा बीउ वितरणजस्ता कार्यक्रम सञ्चालन भए पनि खेतमा पस्ने जोस र मेहनत किसानकै हो। उनीहरूले हिलो छिचोल्दै आफ्ना सपना रोपिरहेका छन्—भोक नलागोस्, पसिना व्यर्थ नजाओस् भनेर।

अहिले मकवानपुरका भेगहरूमा ‘धान रोपौँ, सल्लाह गरौँ, गोरु बाँधौँ, गीत गाऔँ’ भन्ने हुटहुटी सुनिन्छ। खेतका आलीमा बालबालिका लड्दै उठ्दै खेलिरहेका छन् भने पाका किसानका अनुहारमा वर्षे बालीप्रतिको आशा झल्किएको छ। यो चटारो समय हो—मकवानपुरका किसानका लागि, माटोमा पसिना मिसाएर अन्न फलाउने याम हो यो।